نمونه سوالات آرایه های ادبی( قسمت اول)
1- با توجه به ابيات زير به سوالات داده شده ، پاسخ دهيد:
زان يار دل نوازم شكري است با شكايت گر نكته دان عشقي بشنو تو اين حكايت
عشقت رسد به فرياد ار خود به سان حافظ قرآن ز بر بخواني در چارده روايت
الف ) كدام واژه « تخلّص » است ؟
ب) هجاي دوم واژه ي « حكايت » را با علامت خاصّ خود نشان دهيد.
2- درون مايه ي « چهار پاره » بيش تر چه موضوعاتي است؟
3- كدام يك از ابيات زير ، نمي تواند « مطلع » يك « قصيده » باشد ؟ چرا ؟
الف ) جهان بر آب نهادست و زندگي بر باد غلام همّت آنم كه دل بر او ننهاد
ب) خبرت هست كه مرغان سحر مي گويند آخر اي خفته سر از خواب جهالت بردار
4- هر يك از كلمات مشخص شده ي بيت زير ، كدام يك از « پايه هاي تشبيه » هستند؟
« روز چو شمعي به شب ، زود رو و سرفراز شب چو چراغي به روز ،كاسته و نيمتاب »
5- يك « تشبيه بليغ اضافي » بسازيد كه واژه ي « دانش » ، مشبّه آن باشد.
6- در مصراع « تو سرو جويباري ، تو لاله ي بهاري » :
الف ) كدام يك از پايه هاي تشبيه ، حذف شده است؟ ب) اين « نوع تشبيه » چه ناميده مي شود؟
7- كدام يك از تشبيهات زير ، « مفرد » و كدام يك « مركّب » است ؟
الف) بر گل سرخ از نم ، او فتاده لالي همچو عرق بر عِذار شاهدِ غضبان
ب) زلف تو مگر جانا امّيد و نياز است زيرا كه چنين هر دو سياه است و دراز است
8- در كدام يك از ابيات زير ، آرايه ي « تشخيص » وجود دارد؟ دليل خود را بنويسيد.
الف) اي نسيم سحر ، آرامگه يار كجاست؟ منزل آن مه عاشق كش عيّار كجست ؟
ب) اي غنچه ي خندان ، چرا خون در دل ما مي كني؟ خاري به خود مي بندي و ما را ز سر وا مي كني
9- با توجه به بيت زير ، به سوالات پاسخ دهيد:
در اين بازار اگرسودي است بادرويش خرسنداست خدايا،مُنعمم گردان به درويشي وخرسندي
الف) كدام كلمه در مفهوم استعاري به كار رفته است ؟
ب) استعاره از چيست؟ ج) چه نوع استعاره اي است؟
10- استعاره ي به كار رفته در كدام يك از ابيات زير ، « بليغ تر و مؤثّرتر » است ؟ چرا ؟
الف) فردا كه پيشگاه حقيقت شود پديد شرمنده رهروي كه عمل بر مجاز كرد
ب) بخت آن نكند با من ، كان شاخ صنوبر را بنشينم و بنشانم ، گل بر سرش افشانم
11- جمله اي بنويسيد و در آن واژه ي « قلم » را در « مفهوم مجازي » به كار ببريد.
12- با توجه به بيت زير :
« دل عالمي بسوزي چو عذار بر فروزي تواز اين چه سود داري كه نمي كني مدا را »
الف ) كدام كلمه در مفهوم مجازي به كار رفته است ؟ ب) « قرينه » ي آن كدام است ؟
13- در بيت زير ، « دينار و درم » مجاز از چيست ؟ نوع علاقه ي آن را بنويسيد.
« آن كس كه به دينار و درم خير نيندوخت سر عاقبت اندر سرِ دينار و درم كرد »
14- كنايه ي به كار رفته در كدام بيت ، اثبات اين حقيقت است كه « آسايشِ بي رنج » در اين جهان وجود ندارد؟
الف ) حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج فكر معقول بفرما گل بي خار كجاست
ب) نپندارم اي در خزان كيشته جو كه گندم ستاني به وقت درو
15- در هر يك از ابيات زير ، كنايات را مشخّص كنيد و مفهوم هر يك را بنويسيد.
الف ) چو بشنيد بيچاره بگريست زار كه اي خواجه دستم ز دامن بدار
ب) دلا معاش چنان كن كه گر بلغزد پاي فرشته ات به دو دست دعا نگه دارد
16- در بيت مقابل : « لبخند تو خلاصه ي خوبي هاست لختي بخند ، خنده ي گل زيباست »
الف ) كدام « صامت » بيش از بقيه تكرار شده است ؟ ب) نام آرايه ي ادبي حاصل از اين تكرار چيست؟
17- در هر يك از عبارات زير ، بين كدام كلمات « سجع » وجود دارد ؟ « نوع سجع » ها را بنويسيد.
الف ) مُلك بي دين باطل است و دين بي ملك ، ضايع.
ب) هر كه را زر در ترازوست ، زور در بازوست.
18- در ابيات زير ، آرايه هاي « موازنه » و « ترصيع » را بيابيد. در هر مورد ، دليل خود را بنويسيد.
الف) اي منوّر به تو نجومِ جمال اي مقرّر به تو رسومِ كمال
ب) شاكر نعمت به هر مقام كه بوديم داعي دولت به هر طريق كه هستيم
19- در هر يك از ابيات زير ، بين كدام كلمات ، « جناس » به كار رفته است ؟ نوع هر جناس را مشخّص كنيد.
الف) اي گدايان خرابات ، خدا يار شماست چشم اِنعام مدارد ز اَنعامي چند
ب) كار دلم به جان رسد ، كارد به استخوان رسد ناله كنم بگويدم : دم مزن و بيان مكن
20- در شعر زير ، دو واژه را بيابيد كه با هم « جناس » دارند.
شمع جويي و آفتابْ بلند روزْ بس روشن و تو در شب تار
چشم بگشا به گلْسِتان و ببين جلوه ي آب صاف در گل و خار
21- چرا مي گوييم در عبارت زير « جناس تام » وجود دارد؟
« برادر كه در بند خويش است نه برادر ، نه خويش است.»
22- شاعر در بيت زير ، به چه داستاني اشاره دارد؟
« گفت آن يار كزو گشت سرِ دار بلند جرمش اين بود كه اسرار هويدا مي كرد »
23- در عبارت زير ، سعدي با آوردن بخشي از يك آيه عينا ً در كلام خويش ، از آرايه ي ........ بهره گرفته است.
« موسي (ع) قارون را نصيحت كرد كه اَحْسِنْ كَما اَحْسَنَ اللّهُ اِليكَ .»
24- در كدام يك از ابيات زير ، آرايه ي « تناقض » ديده مي شود ، دليل خود را بنويسيد.
الف ) بگويم تا بداند دشمن و دوست كه من مستي و مستوري ندانم
ب) دولت فقر خدايا به من ارزاني دار كاين كرامت سبب حشمت و تمكين من است
25- با توجه به بيت زير ، به سؤالات داده شده ، پاسخ دهيد :
« ماهم اين هفته برون رفت و به چشمم سالي است
حال هجران تو چه داني كه چه مشكل حالي است »
الف ) كدام كلمه ، داراي « ايهام تناسب » است؟ ب) اين كلمه ، در بيت بالا ، به چه معناست؟
پ) كلمه ي داراي ايهام تناسب ، با كدام واژه ها تناسب برقرار كرده است؟
26- ارتباط ِ ميان واژه هاي مشخّص شده در بيت زير ، كدام آرايه ي ادبي را به وجود آورده است؟
« هر كو نظري دارد با يار كمان ابر و بايد كه سپر باشد ، پيش همه پيكان ها »
27- با توجه به بيت زير:
از عفو و خشم تو دو نمونه است ، روز و شب وز مهر و كين تو دو نمونه است شهد و سم»
الف ) در مصراع اول ، « لف ها » را نشان دهيد. ب) چه نوع لفّ و نشري در بيت ديده مي شود؟
28- در ابيات زير ، آرايه هاي « تصدير ، حس آميزي ، اشتقاق ، اغراق ، حسن تعليل » را بيابيد.
الف ) شود كوه آهن چو درياي آب اگر بشنود نام افراسياب
ب) گل ، آن جهاني است نگنجد در اين جهان در عالم خيال چه گنجد ، خيال گل
پ) رسم بد عهدي ايّام چو ديد ابر بهار گريه اش بر سمن و سنبل و نسرين آمد
ت) من كه باشم در آن حرم كه صبا پرده دار حريمِ حرمت اوست
ث) از صداي سخن عشق نديدم خوش تر يادگاري كه در اين گنبد دوّار بماند
|
آرايه هاي ادبي رشته ادبيات و علوم انساني شماره 2
|
1- در بيت زي واژه هاي قافيه و رديف را مشخص كنيد:
هواي عشق ، مرا تازه در دل فتاده است نظر كنيد كه دريا به ساحل فتاده است
2- كلمه ي نيلوفر : آلف) چند واج دارد؟ ب)چند هجا ؟
ج) علامت خاص آخرين هجاي آن را بنويسيد.
3- محتواي غزل : الف) در آغاز چگونه بود؟ ب) اين محتوا از چه زمان ؟
ج ) با ظهور چه كسي تغيير پيدا كرد؟
4- چه تفاوتي بين بيت مصرّع ميان تركيب بند و ترجيع بند وجود دارد؟
5- كداميك از اشعار زي قطعه و كدام مثنوي است ؟
الف) گفت دزدي شحنه را كاي پادشاه آنچه كردم بود آن حكم اله
گفت شحنه آنچه من هم مي كنم حكم حق است اي دو چشم روشنم
ب) به صحرا بنگرم ، صحرا ته وينم به دريا بنگرم دريا ته وينم
به هر جا بنگرم كوه و در و دشت نشان از قامت رعنا ته وينم
9- تنها قالب شعر سنتي كه مصراع هاي آن با هم برابر نيستند كدام قالب شعري است؟
10- بارز برين تفاوت شعر نيمايي و سنتي در چيست؟ الف) وزن و قافيه ب) درون مايه
ج) قافيه د) طول مصرع ها و قافيه
11- در عبارت ( جان تو مرغي است نامش قفس ) چه اركاني از تشبيه حذف شده است؟
12- تشبيه بليغ را در مصرع زير بيابيد و نوع آن را مشخص كنيد:
آن شاخه هاي نارنج اندر ميان ابر چون پاره هاي اخگر اندر ميان دود
14- استعاره را در بيت زير مشخص كنيد و نوع آن را بنويسيد:
اي ماه سرو قامت ، شكرانه سلامت از حال زير دستان ، مي پرس گاهگاهي
15- يك استعاره مصرحه و يك استعاره مكنيه را در مثال هاي زير نشان دهيد:
الف ) قضا چون ز گردون فرو هشت پر ب) مرا برف باريده بر پر زاغ
16- دو تشخيص در عبارت زير بيابيد.
بخز در لاكت اي حيوان كه سرما نهاني دستش اندر دست مرگ
17- در بيت زير مجاز هاي مشخص شده استعاره از چيست؟
گلبرگ را ز سنبل مشكين نقاب كن يعني كه رخ بپوش و جهاني خراب كن
18- در بيت زير الف) مجاز را مشخص كنيد. ب) نوع علاقه ج) قرينه ي آن را بنويسيد:
بر آشفت ايران و برخاست گرد همي هر كسي كرد ساز نبرد
19- در بيت زير الف) كنايه كدام است؟ ب) مفهوم آن چيست؟ ج) نشانه ، نمونه يا دليل است ؟
هنوز از دهن بوي شير آيدش همي راي شمشير و تير آيدش
20- الف)سجع را در عبارت زير بيابيد. ب) نوع آن را مشخّص كنيد:
« هر چه نپايد دلبستگي را نشايد.»
21- در كداميك از ابيات زير آرايه ي تصدير و كدام آرايه ي تكرار وجود دارد؟
الف ) ما برون را ننگريم و قال را ما درون بنگريم و حال را
ب)آه از آن جور و تطاول كه در اين دامگه است آه از آن سوزي و گداري كه در آن محفل بود
22- در كداميك از ابيات زير ، آرايه ي تصدير و كدام آرايه ي تكرار وجود دارد؟
الف ) هم نظري ، هم خبري ، هم قمراندرقمري هم شكر اندر شكر اندر شكر شكري
ب) ز خاك آفريدت خداوند پاك پس اي بنده افتادگي كن چو خاك
23- جناس را در ابيات زير بيابيد و نوع آن را مشخص كنيد:
الف) سوزد مرا ، سازد مرا در آتش اندازد مرا وز من رها سازد مرا بيگانه از خويشم كند
ب) خرامان بشد سوي آب روان چنان چون شده باز جويد روان
24- در ابيات زير در آرايه هاي ( اشتقاق ، تصدير ، مراعات نظير ، تضمين ، تلميح ، تضاد و تناقض ) را مشخص كنيد.
الف- بگويم تا بداند دشمن و دوست كه من مستي و مستوري ندانم
ب- نرگسش بيمار بيني ، لاله اش دلسوخته غنچه اش دلتنگ يابي و بنفشه سوگوار
پ- يا رب اين آتش كه بر جان من است سرد كن آن سان كه كردي بر خليل
ت- اگر تو فارغي از حال دوستان يارا فراغت از تو ميسر نمي شود ما را
ث- خواب و خورت ز مرتبه ي خويش دور كرد آن گه رسي به خويش كه بي خواب وخورشوي
ج- خير تا خاطر بدان ترك سمر قندي دهيم كز نسيمش « بوي چوي موليان آيد همي
چ- گوش ترحمي كو كزما نظر نپوشد دست غريق يعني فرياد بي صداييم
25- در ابيات زير آرايه هاي ( اغراق ، ايهام تناسب ، حس آميزي ، لف و نشر و حسن تعليل ) را مشخص كنيد.
الف- روي و چشمي دارم اندر مهر او كاين گهر مي ريزد آن زر مي زند
ب- به زيورها بيارايند وقتي خوبرويان را تو سيمين تن چنان خوبي كه زيورها بيارايي
پ- چنان سايه گسترد بر عالمي كه زالي نينديشد از رستمي
ت- ما در پياله عكس رخ يار ديده ايم اي بي خبر ز لذت شرب مدام ما
ث- آشنا هستيم با سرنوشت تر آب ، عادت سبز درخت
روشني را بچشيم
ج- به صدق كوش كه خورشيد زايد از نفست كه از دروغ سيه روي گشت صبح نخست
|
آرايه هاي ادبي شماره 3
|
1- كمترين مقدار سخن موزون يك ........... است.
2- در بيت زير رديف ، كلمات قافيه و حروف قافيه را مشخص كنيد:
آتش عشق است كاندر ني فتاد جوشش عشق است كاندر مي فتاد
3- جمله ي زير را با كلمه ي مناسب كامل كنيد:
به نام شعري شاعر، كه در بيت آخر و گاه در بيت هاي ما قبل آخر غزل مي آيد ......... مي گويند.
4- بنيان گذار مسمّط كيست؟
5- كتاب « خسرو و شيرين نظامي » از نظر محتوا جزو كدام دسته از مثنوي ها است؟
6- شرط زيبايي ترجيع بند در چيست؟
7- در عبارت زير فقط « مشبه به » را مشخص كنيد:
يكي را گفتند : عالم بي عمل به چه مانَد ؟ گفت به زنبور بي عسل.
8- در بيت « دل ما به دور رويت ز چمن فراغ دارد كه چو سر و پاي بند است و چو لاله داغ دارد
الف) « مشبه » كدام است؟ ب) « داغ دارد » كدام يك از اركان تشبيه است ؟
ج) « سرو » كدام يك از اركان تشبيه مي باشد ؟
9- با توجه به بيت زير به سؤالات پاسخ دهيد:
« در خم زلف تو آن خال سيه داني چيست ؟ نقطه ي دوده كه در حلقه ي جيم افتاده است »
الف ) طرفين تشبيه كدامند ؟ ب) چه نوع تشبيهي ديده مي شود؟
10- كدام از تشبيهات زير مفرد و كدام يك مركب است ؟
الف) اي زلف تو هر خمي ، كمندي چشمت به كرشمه ، چشم بندي
ب) آن قطره ي باران كه بر افتد به گل سرخ چون اشك عروسي است بر افتاده به رخسار
11- با توجه به بيت زير به سوالات پاسخ دهيد:
بخت آن نكند با من ، كان شاخ صنوبر را بنشينم و بنشانم ، گل بر سرش افشانم
الف ) كدام كلمه در مفهوم استعاري به كار رفته است ؟ ب) استعاره از چيست؟ ج) چه نوع
استعاره اي است؟
12- در بيت زير ، در كدام كلمه تشخيص به كار رفته است ؟ چرا ؟
الا اي باد شبگيري بگو آن ماه مجلس را تو آزادي و خلقي در غم رويت گرفتاران
13- به بيت زير توجه نموده و به سؤالات پاسخ دهيد:
گر نبندي زين سخن تو حلق را آتشي آيد بسوزد خلق را
الف ) حلق مجاز از چيست؟ ب) قرينه ي آن كدام است؟ ج) علا قه ي آن را مشخص كنيد .
14- در بيت زير كدام كلمات در مفهوم مجازي به كار رفته اند و مجاز از چه هستند؟
از تو به كه نالم كه دگر داور نيست وز دست تو هيچ دست بالاتر نيست
15- در بيت زير پيمانه « مجاز » از چيست ؟ « قرينه » كدام است؟
چو آشاميدم اين پيمانه را پاك در افتادم ز مستي بر سر خاك
16- به ابيات زير توجه كنيد و به سؤالات مطرح شده پاسخ دهيد:
برو با دوستان آسوده بنشين چو بيني در ميان دشمنان جنگ
و گر بيني كه با هم يك زبانند كمان را زه كن و بر باره بر سنگ
الف ) كنايه كدام است ؟ ب) مفهوم آن چيست؟
17- « واج آرايي » را در بيت زير بيابيد و شمار صامت و مصوت تكراري را نيز بنويسيد.
دلم شكسته تر از شيشه هاي شهر شماست شكسته باد كسي كاين چنينمان مي خواست
18- در عبارت زير « سجع » در بين كدام كلمات به كار رفته است ؟ نوع سجع را مشخص كنيد؟
بساط مهر پيمودني است نه نمودني.
19- در هر يك از جمله هاي زير چه نوع سجعي به كار رفته است و ارزش موسيقيايي كدام يك بيش تر است ؟
الف ) خبري كه داني دلي بيازارد ، تو خاموش تا ديگري بيارد.
ب) مال از بهر آسايش عمر است نه عمر از بهر گرد كردن مال.
پ) الهي ، گلهاي بهشت در پاي عارفان خاراست ، جوينده ي تو را با بهشت چه كار است؟
20- در كدام يك از ابيات زير آرايه ي ترصيع وجود دارد ؟ چرا ؟
الف ) ما برون را ننگريم و قال را ما درون را بنگريم و حال را
ب) چرخ ار چه رفيع ، خاك پايت عقل ار چه بزرگ ، طفل راهت
21- در كدام يك از بيت هاي زير آرايه ي « موازنه » به كار رفته است ؟ علت آن را بيان كنيد:
الف ) گه به نواي علمش بر كشند گه به نگار قلمش در كشند
ب) دلبر كه جان فرسود از او ، كام دلم نگشود از او نوميد نتوان بود از او ، باشد كه دل داري كند
22- در ابيات و عبارت زير پايه جناس و نوع جناس را مشخص كنيد:
الف) كتابي كه در او داد سخن آرايي توان داد ، ابداع كنم.
ب) گوهر مخزن اسرار همان است كه بود حُقّه ي مهر بدان مُهر و نشان است كه بود
پ) سرو چمان من چرا ميل چمن نمي كند همدم گل نمي شود ياد سمن نمي كند
ت) بدان گه كه خيزد خروش خروس ز درگاه برخاست آواي كوس
23- دو واژه ي مشخص شده در اين بيت چه آرايه اي ايجاد كرده اند؟
« هنگام تنگدستي در عيش و كوش و مستي كاين كيمياي هستيقارون كند گدا را »
24- آرايه ي اشتقاق را در بيت زير بيابيد و صامت هاي مشترك را تعيين كنيد:
اي بي خبر از سوخته و سوختني عشق آمدني بود نه آموختني
25- در كداميك از ابيات زير آرايه ي تصدير و كداميك آرايه ي تكرار وجود دارد ؟ براي هر يك دليل بياوريد.
الف ) باغ بوقلمون لباس و راغ بوقلمون عناي آب مرواريد گون و ابر مرواريد بار
ب) ز خاك آفريدت خداوند پاك پس اي بنده افتادگي كن چو خاك
26- در كدام بيت تلميح به كار رفته است؟
الف- برو اي گداي مسكين! در خانه علي زن كه نگين پادشاهي دهد از كرم گدا را
ب- گدا گر تواضع كند خوي اوست ز گردن فرازان تواضع نكوست
27- با توجه به بيت زير به سؤالات مطرح شده پاسخ دهيد.
ياد از مرغ گرفتار كنيد اي مرغان چون تماشاي گل و لاله و شمشاد كنيد.
الف ) نوع تناسب كلمات مراعات نظير در تمام بيت از چه نظر است ؟
ب) نوع تناسب كلمات مراعات نظير در مصراع دوم از چه نظر است ؟
28- در بيت زير كدام آرايه ي ادبي وجود دارد ؟ مشخص كنيد.
آن كه لرزد همچو مرغ نيم بسمل صبح و شام در زمستان ،پيكر عريانِ دهقان است و بس
29- بارزترين آرايه ي ادبي بيت زير چيست؟
( درويش بي معرفت نيارامد تا فقرش به كفر انجامد ، كادَ الفقرُ اَنْ يكونَ كُفْرا ً )
30- در بيت زير آرايه ي حس آميزي را مشخص كنيد.
با صبا همراه بفرست از رخت گلدسته اي بو كه بويي بشنويم از خاك بستان شما.
31- در كدام يك ازواژه هاي بيت زير ايهام وجود دارد؟
ما در پياله عكس رخ يار ديده ايم اي بي خبر ز لذت شُرب مُدام ما
32- با توجه به «چنان سايه گسترد بر عالمي / كه زالي نينديشد از رستمي » به سؤالات داده شده پاسخ دهيد.
الف ) كدام واژه داراي ايهام تناسب است؟
ب) معاني ايهامي آن را بنويسيد.
ج) با كدام واژه ي بيت تناسب معنايي دارد؟
33- در كدام يك از بيت هاي زير لفّ و نشر مشوّش به كار رفته است؟
الف : سنگ و گل را كند از يمن نظر لعل و عقيق هر كه قدر نفس باديماني دانست
ب : به لطف خال و خط از عارفان ربودي دل لطيفه هاي عجب زير دام و دانه ي توست
34- كدام يك از ابيات زير داراي اغراق است ؟
الف) شود كوه آهن چو درياي آب اگر بشنود نام افراسياب
ب) الا اي يوسف مصري مشو از سلطنت مغرور پدر را باز پرس آخر كجا شد مهر فرزند
35- در كدام مصراع بيت هاي زير آرايه ي حُسن تعليل وجود دارد؟
الف : ذرّه را تا نبود همت عالي حافظ طالب چشمه ي خورشيد درخشان نشود
ب: چوب را آب فرو مي نبرد ، حكمت چيست ؟ شرمش آيد ز فرو بردن پرورده ي خويش
آسمانی باشین.
هدف از این وبلاگ: آموزش زبان وادبیات فارسی متوسطه برای دانش اموزان عزیزم و تذکار این مطالب جهت همکاران ارجمندم. «فارسی را پاس می داریم ،زیرا گفته اند/قدر زر،زرگر شناسد،قدر گوهر،گوهری»