ادیبــــانه  Adibane

چگونگی دروس ادبیات در کنکور:

آمار­ها نشان می­دهد که درس ادبیات فارسی از جمله درس­های سخت در آزمون سراسری است که دانش­آموزان را با بیشترین چالش روبه ­رو می­سازد. در سال­های اخیر کسب نمره ی 100 در این درس به امری شاق و بسیار دشوار تبدیل شده است. علت این امر نیز تغییر راهبرد طراحان سوال آزمون سراسری و کم ­کاری دانش ­آموزان در تطبیق سیستم مطالعاتی خود با سبک سوالات جدید است. در سال­های قبل بیشتر بر مسائل حفظی تاکید می­شد ولی در سال­های اخیر بیشتر تمرکز طراحان بر ارائه­ی سوالات تحلیلی و مفهومی بوده است. در واقع به جز سوالات مقوله ­ی تاریخ ادبیات و معنای واژگان -که حفظی هستند- سایر سوالات کاملا مفهومی و تحلیلی می باشند. نکته­ ی آخری که دانش­ آموزان باید بدانند این است که در برخی ازآزمون سراسری  مثل سال1389 در هر پنج گروه آزمایشی در متن و گزینه­ های 25 سوال ادبیات فارسی بیش از 40 بیت خارج از کتاب مطرح شده است!!! . سوالات درس ادبیات فارسی را در آزمون سراسری می توان به چهار مقوله تقسیم کرد. هر کدام از این چهار مقوله باید با اصول و فنونی خاص مطالعه شوند تا دانش­ آموز بیشترین بهره ­وری را از مطالعه­ ی خود کسب کند. اکنون هر کدام از این چهار مقوله را بررسی کرده و اصول مطالعه و تقویت هر کدام را پیشنهاد می­کنیم. این چهار مقوله عبارتند از:

• املا و واژگان 5 تست
• تاریخ ادبیات و اعلام 3 تست
• زبان فارسی 6 تست
• آرایه­ی ادبی و قرابت معنایی 11 تست

• املا و واژگان:هنگام مطالعه کتاب درسی باید تمامی لغات و اصطلاحاتی که از لحاظ معنایی و املایی اهمیت دارند، مشخص کند و در حاشیه ­ی کتاب یادداشت کند و معنی لغات را حفظ کرده و با چند بار نوشتن و تمرین کلمات مهم املایی، دیکته­ ی آن­ها را یاد بگیرد. دانش­ آموزان دقت داشته باشند که این کلمات مهم معنایی و املایی در تمام بخش­های کتاب اعم از متون، شعرها، تمارین و... یافت می­شوند. همچنین بعضی از واژه ها بیش از یک معنی دارند که دانش آموز باید به معانی مختلف آن توجه داشته باشد. برای مبحث املا، درس­های املایی کتاب زبان­فارسی و برای مبحث واژگان، واژگان ذکر شده در پایان کتاب نیز باید مورد توجه و مطالعه قرار گیرد.
• تاریخ ادبیات و اعلام:تنها راه حل اساسی برای تسلط بر این مقوله مرور مداوم و پیوسته­ی آن­هاست. دانش­ آموز می­تواند با تهیه ­ی فلش کارت­هایی اطلاعات مربوط به هر کدام از نویسندگان و شاعران را ثبت کرده و این فلش­ها را به طور مرتب مرور کنند. هر کدام از کارت­ها به یک شاعر یا نویسنده اختصاص دارد که تمامی اطلاعات مربوط به شاعر در آن ثبت شده است. دسته ­بندی شاعران بر اساس مکتب ادبی و یا دوره­ی تاریخی نیز می­تواند به روند یادگیری سرعت بخشد. دانش­ آموزان باید علاوه بر تاریخ ادبیات­های موجود در متن کتاب، اعلام ذکر شده در آخر کتاب ادبیات فارسی را نیز به دقت مطالعه کنند. برای حفظ آااااااااآثار شاعران نیز می توان از سرواژه ها استفاده کرد ( برای مثال آثار نظامی را می توانید در واژه ی ملخ ها خلاصه کنید: مخزن الاسرار/ لیلی و مجنون/ خسرو و شیرین/ هفت پیکر/ اسکندرنامه).
• زبان فارسی:مباحث این کتاب به چهار بخش املا، نگارش، زبان­شناسی و دستور زبان تقسیم می شود. در مورد نحوه ­ی تسلط بر مقوله­ ی املا بحث کردیم. دو مقوله­ ی نگارش و زبان شناسی نیز حاوی متون حفظی هستند که با شیوه ­ی سایر دروس متنی( مرور پیوسته) باید مطالعه شوند. اما بیشترین تاکید طراحان آزمون سراسری بر مقوله ی دستور زبان می باشد. برای تسلط یافتن بر مطالب این بخش ابتدا باید تعریف ساده­ی هر کدام از دستور­ها و قواعد را یاد گرفته و سپس به تمرین این قواعد بر روی متن بپردازند. مثلا برای تسلط بر مبحث ساختمان اسم ابتدا باید انواع اسم را از لحاظ ساخت بشناسند و سپس ساخت اسم­های موجود در یک متن را مشخص کنند.
• آرایه­ ی ادبی و قرابت معنایی:از آنجا که تقریبا نیمی از سوالات درس ادبیات به این بخش مربوط می­شود، دانش آموزان باید به طور جدی به این مقوله پرداخته و به نهایت تسلط در مباحث آن برسند. نکته ای که باید به آن اشاره شود این است که دو مقوله ی آرایه­ ها­ی ادبی و معنا و مفهوم اشعار به هم وابسته هستند و هنگام مطالعه­ ی اشعار و متون باید هم­زمان هر دوی آن­ها را مد نظر قرار داده و هر یک را مکمل دیگری نمایند. برای پاسخ­گویی به سوالات آرایه ­ها­ی ادبی باید ابتدا تعریف ساده هر کدام از آرایه­ ها را یاد بگیرند و هر آرایه را با یک مثال پرکاربرد و مشهور یاد بگیرند. هنگام مطالعه­ ی اشعار، باید هر آنچه از آرایه­ ها به ذهنشان می­رسد یادداشت کنند. هنگام مطالعه­ ی اشعار و متون باید هم به معنای ظاهری ابیات و متون توجه کنند و هم بتوانند با نگاهی تحلیلی مفهوم بیت را عنوان کنند و بتوانند متون و اشعاری را که با هم قرابت دارند، مشخص کنند. پس برای تسلط بر مقوله­ ی قرابت معنایی باید مطالعه با نگاهی کل ­نگرانه صورت گیرد و دانش­ آموز باید بتواند ابیات و متون مرتبط با هم را مشخص کند.  دانش ­آموزان سخت کوش جهت تقویت مبحث آرایه­ های ادبی و تسلط بیشتر بر قرابت­ معنایی می توانند مطالعه­ ی غیر­درسی را نیز در برنامه ­ی مطالعاتی  خود بگنجانند ( مطالعه­ ی اشعار حافظ و مولانا می­تواند در افزایش درک و فهم شعری بسیار موثر باشد).

 سربلند باشین.